Atlas sukulentów

Schlumbergera truncata

Szlumbergera ucięta

SchlumbergeraCactaceae

Średnia uprawa

Schlumbergera truncata, nazywana szlumbergerą uciętą, grudnikiem lub kaktusem listopadowym, jest długowiecznym kaktusem leśnym cenionym za spektakularne kwiaty pojawiające się późną jesienią i zimą. W przeciwieństwie do kaktusów pustynnych rośnie naturalnie w wilgotnych lasach, dlatego najlepiej odpowiadają jej jasne, filtrowane światło, przewiewne podłoże i bardziej regularne podlewanie.

Fot. Helge Klaus Rieder · Źródło · CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication — atrybucja nie jest wymagana; kopiowanie, modyfikowanie, rozpowszechnianie i wykorzystanie komercyjne są dozwolone

Rodzaj: Schlumbergera
Rodzina: Cactaceae
Trudność: Średnia
Tempo wzrostu: Umiarkowane. Najwięcej nowych segmentów powstaje wiosną i latem; po kwitnieniu lekkie uszczykiwanie końców pobudza rozkrzewianie i zwiększa liczbę miejsc, na których w kolejnym sezonie mogą pojawić się pąki.
Okres kwitnienia: Najczęściej kwitnie późną jesienią i na początku zimy, zwykle w listopadzie lub grudniu. Zdrowa roślina może zakwitnąć ponownie pod koniec zimy, jednak termin zależy od odmiany, temperatury i długości dnia.
Typ wzrostu: Silnie rozgałęziony, łukowaty i z czasem przewieszający się

O roślinie

Pochodzenie

Gatunek pochodzi z południowo-wschodniej Brazylii. W naturze związany jest z wilgotnymi lasami nadbrzeżnych gór, natomiast na świecie uprawia się go powszechnie jako roślinę doniczkową i składnik licznych mieszańców ogrodniczych.

Naturalne środowisko

Rośnie jako epifit na drzewach, a niekiedy także na skałach, w wilgotnym biomie tropikalnym. Korzenie zajmują niewielkie kieszenie próchnicy i szczeliny, gdzie mają dostęp do wilgoci, ale również do powietrza i szybkiego odpływu nadmiaru wody. Korony drzew osłaniają pędy przed najsilniejszym słońcem.

Wygląd

Roślina nie tworzy typowych liści. Funkcję fotosyntetyczną pełnią zielone, spłaszczone człony pędowe, czyli kladodia, połączone w rozgałęziające się łańcuchy. U Schlumbergera truncata brzegi segmentów mają wyraźne, ostro zakończone ząbki przypominające szczypce kraba. Na końcach pędów rozwijają się asymetryczne, rurkowate kwiaty o warstwowo ułożonych listkach okwiatu.

Pielęgnacja

Światło

Preferuje jasne, rozproszone światło. Łagodne słońce rano lub późnym popołudniem jest zwykle dobrze tolerowane, lecz silne letnie promienie mogą odbarwiać, zaczerwieniać albo przypalać segmenty. Jesienią do inicjacji pąków potrzebuje krótkich dni: przez około sześć tygodni zapewnij co najmniej 12 godzin nieprzerwanej ciemności każdej nocy, jeśli nocna temperatura nie jest dostatecznie niska.

Podlewanie

Podlewaj dokładnie, gdy wierzchnia warstwa podłoża przeschnie, a nadmiar wody pozwól swobodnie odpłynąć. Nie traktuj tej rośliny jak kaktusa pustynnego: podczas aktywnego wzrostu nie powinna pozostawać całkowicie sucha przez długi czas. Po kwitnieniu podlewaj rzadziej, a częstotliwość ponownie zwiększ wraz z rozpoczęciem wiosennego wzrostu. Nigdy nie zostawiaj wody w podstawce lub osłonce.

Temperatura

W okresie wzrostu dobrze sprawdza się temperatura około 18–24°C. Do zawiązywania pąków korzystne są chłodniejsze noce, około 13–18°C; przy temperaturze 16–18°C potrzebny jest również codzienny, długi okres pełnej ciemności. Chroń roślinę przed mrozem, zimnymi przeciągami, gorącym nawiewem i nagłymi wahaniami temperatury.

Wilgotność

Lubi umiarkowaną lub podwyższoną wilgotność powietrza, szczególnie w sezonie grzewczym, lecz wymaga dobrej cyrkulacji. Zamiast częstego zraszania można ustawić doniczkę w pobliżu nawilżacza albo na podstawce z wilgotnym keramzytem, tak aby dno nie stało w wodzie. Stale mokre pędy i zastój powietrza sprzyjają chorobom.

Podłoże

Zastosuj lekką, przewiewną i lekko kwaśną mieszankę zatrzymującą nieco wilgoci, ale szybko odprowadzającą jej nadmiar. Dobrze sprawdza się podłoże uniwersalne lub włókno kokosowe połączone z drobną korą, perlitem albo pumeksem. Doniczka musi mieć otwory odpływowe; ciężka, zbita ziemia jest częstą przyczyną gnicia korzeni.

Nawożenie

Od późnej wiosny do końca lata nawoź mniej więcej raz w miesiącu połową zalecanej dawki zbilansowanego nawozu do roślin doniczkowych. Jesienią, podczas inicjacji pąków, ogranicz azot i nie przekarmiaj rośliny. Po kwitnieniu oraz krótko po przesadzeniu zrób przerwę w nawożeniu.

Przesadzanie

Przesadzaj po kwitnieniu, zwykle co dwa do trzech lat, gdy podłoże utraci przewiewność albo korzenie wyraźnie wypełnią pojemnik. Szlumbergera dobrze kwitnie w lekko ciasnej doniczce, dlatego nowy pojemnik powinien być tylko o jeden rozmiar większy. Po przesadzeniu utrzymuj podłoże lekko wilgotne, ale nie mokre.

Rozmnażanie

Najprościej rozmnaża się z sadzonek złożonych z dwóch lub trzech segmentów. Oddziel je przez delikatne odkręcenie w miejscu połączenia, pozostaw na jeden do kilku dni, aby rana przeschła, a następnie umieść dolny człon płytko w lekko wilgotnym, bardzo przepuszczalnym podłożu. Sadzonki trzymaj w cieple i jasnym, rozproszonym świetle; ukorzenienie zwykle zajmuje kilka tygodni.

Cechy rośliny

Maksymalny rozmiar

W uprawie doniczkowej osiąga zwykle około 20–30 cm wysokości i 30–60 cm szerokości. Starsze egzemplarze mogą tworzyć znacznie dłuższe, przewieszające się pędy, dlatego dobrze prezentują się w podwyższonych pojemnikach i wiszących koszach.

Kwitnienie

Kwiaty wyrastają z areoli na końcach dojrzałych segmentów. Są wydłużone, rurkowate, wyraźnie asymetryczne i skierowane bardziej na zewnątrz lub ku górze niż u klasycznego kaktusa bożonarodzeniowego Schlumbergera × buckleyi. Zawiązywanie pąków zależy od krótkiego dnia, chłodniejszych nocy i stabilnych warunków; po ich pojawieniu się nagłe przestawienie rośliny może spowodować opadanie pąków.

Kolor

Segmenty są zwykle średnio- lub ciemnozielone, a przy stresie świetlnym mogą nabierać czerwonawego albo purpurowego odcienia. Typowe i uprawne formy kwitną na czerwono, różowo, pomarańczowo, purpurowo, kremowo lub biało, często z dwubarwnym przejściem na listkach okwiatu.

Toksyczność

Szlumbergera nie jest powszechnie uznawana za roślinę silnie toksyczną dla ludzi ani zwierząt domowych. Zjedzenie większej ilości segmentów może jednak wywołać łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, dlatego najlepiej ograniczyć dostęp dzieci, kotów i psów oraz nie traktować rośliny jako jadalnej.

Ciekawostki

Nazwa gatunkowa truncata oznacza „ucięta” i odnosi się do charakterystycznego kształtu segmentów. Widoczne zielone „liście” są w rzeczywistości spłaszczonymi pędami. W handlu pod nazwą grudnik lub kaktus bożonarodzeniowy sprzedaje się zarówno Schlumbergera truncata, jak i liczne mieszańce; ostro ząbkowane brzegi kladodiów są jedną z najlepszych wskazówek rozpoznawczych tego gatunku.